Sema Kılıç Franchising Sistemi’ne Değindi

by Bayilik Lobisi

Avukat Sema Kılıç Franchising Sistemi’nin Artı ve Eksi Yönlerine Değindi

Franchising sistemi, işletmelerin hızlı ve kolay bir biçimde gelişmesini sağlayan ve bütün dünyada kabul görmüş bir sistem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sistemde marka ve unvan sahibi işletmeler, ünvanlarını kullandırmak suretiyle başka işletmelere imtiyazlar tanımaktadır. Kendisine imtiyaz verilen işletmeler franchise veren işletmenin bir bayisi olma niteliğini kazanır. Sistemi ele alırken öncelikle esaslı unsurlarından bahsetmekte fayda görüyoruz.

Franchising sisteminin unsurlarından en önemlisi imtiyaz veren tarafın işin yönetim ve organizasyonu konusunda bilgi aktarımı ve destek imkanı sunmasıdır. Taraflar uzun süreli bir anlaşmayı kapsar. Çalışma kuralları net bir şekilde belirlenir. Standart ürün sunmak için bu husus oldukça önemlidir. Bir diğer unsur, bedeldir. Bu sistemde imtiyaz alan taraf iki çeşit bedel ödemektedir. Birincisi, sisteme giriş için bir başlangıç bedeli olarak ödenen ‘franchising fee’ dir. Bu yabancı terimi kendi dilimizde başlangıç ücreti olarak adlandırmak mümkündür. Diğer bedel ise marka ve isim hakkını kullanma bedelidir ve sistemde ‘royalty’ terimi ile anılmaktadır. Royalty ödemeleri, belirli dönemlerde yapılan ödemeleri ifade etmektedir. Sistemde bir diğer önemli unsur da marka ve sistemin kullanımının üstlenilmesidir. Marka ve sistemin nasılını bilmek(know-how), işleyişini öğrenmek ve bu konuda kullanım hakkına sahip olmaktır. Bu hakkı alan işletmeye franchisee; kullanım hakkını verene “franchisor” denmektedir. Franchising veren ve alan sistem ve marka sayesinde edinilen katma değeri orantısal olarak paylaşmalıdırlar. Bu paylaşım, sistemin başarılı bir şekilde yürümesinin esaslarındandır.

Mevzuatımızda franchising sözleşmesinin tam bir karşılığı bulunmamaktadır yani hukukumuzda açıkça tanımlanmış bir sözleşme değildir. Atipik ve karma bir sözleşmedir ve içeriğinde pek çok sözleşme çeşidini barındırmaktadır. Sui generis nitelikte yani kendine has sözleşmelerdendir. Bu nedenle alım-satım sözleşmeleri, acentelik sözleşmeleri, hizmet ve vekalet sözleşmelerine ilişkin hükümler, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunları kuralları yorum yoluyla bu sözleşmelere uygulanmaktadır. Ayrıca marka hukuku, fikri hukuk ve rekabet hukuku kuralları da franchising sözleşmelerini yorumlarken başvurulabilecek kurallardandır.

Franchising sözleşmesi, sözleşmede belirtilen sürenin sonunda kendiliğinden sona erer. Buna olağan fesih denmektedir. Olağan fesihin yapılabilmesi için, sözleşmenin belirli süreli olması gerekmektedir. Olağanüstü fesih ise tarafların öngöremediği durumlarda yapılmaktadır. Örneğin, taraflardan birinin borçlarını yerine getirememesi durumunda olağanüstü fesih yapılabilmektedir. Olağanüstü feshin geçerli olabilmesi için karşı tarafa makul bir fesih ihbarı süresi verilmelidir veya haklı sebeplerin varlığı halinde de fesih mümkündür. Franchising sözleşmelerinin diğer sona erme sebepleri ise, ölüm, fiil ehliyeti kaybı gibi durumlarda söz konusu olmaktadır. Özetle, franchising sözleşmeleri, olağan ve olağanüstü fesih yollarıyla veya diğer sebeplerden dolayı sona ermektedir.

Franchise sözleşmesi, tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme türüdür. Franchise alan cirosunun belirli bir yüzdesinin karşılığı olan tutarı franchise verene ücret olarak ödemekle yükümlüdür. Franchisor ise öncelikle zincirin marka, isim ve diğer özgün haklarının yasal sahibi olmalıdır. Sözleşme süresi boyunca, franchiseeye eğitim, bilgi ve sürekli destek vermelidir. Sözleşmeden doğan yükümlülükler gereği gibi yerine getirilmezse, tazminat ödeme borcu ortaya çıkmaktadır. Sözleşmeden doğan zararlar menfi ve müspet zararlar olarak ikiye ayrılmaktadır ve bunların aynen veya nakden tazmini gerekmektedir. Bilindiği gibi menfi zararlar akdin feshedilmesi nedeniyle uğranılan zararlardır; müspet zararlar ise sözleşme yükümlülüklerinin ifa edilmemesinde dolayı elde edilemeyen kar anlamını taşımaktadır. Bunula birlikte menfi ve müspet zararların talep edilebilmesi için öncelikle borçludan, borcun aynen ifasını ve gecikme tazminatını talep etmeli ve bunun için uygun bir süre verilmelidir. Franchising sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme somut olayın özelliklerine göre belirlenecektir.

Sonuç olarak franchising sözleşmelerinin özgün ve karma yapıda bir sözleşme türü olduğunu tekrar vurgulayalım. Karma yapıda olması sebebiyle farklı kanunlar yorum yoluyla uygulanacak, görevli mahkeme konusu uyuşmazlığın içeriğine göre belirlenecektir. Yine taraflar karşılıklı hak ve yükümlülüklerini sözleşme hükümlerine uygun bir biçimde ve genel kurallara riayet etmek suretiyle yerine getirmelidirler. Sistem doğru uygulandığında işletmelere ekonomik yönden ve büyüme anlamında ciddi katkılar sağlayacaktır.

(Avukat Sema Kılıç)

Benzer İçerikler

Yorum Yaz

×

Merhaba!

Temsilcilerimizden Bayiliklerle ilgili genel bilgi almak için iletişime geçebilir ya da info@bayiliklobisi.com mail adresine mail atabilirsiniz.

× WhatsApp Danışma Hattı